بالا
صفحه اصلی > در رسانه ها > همایش «بحران آب» در دانشگاه مفید برگزار شد.

همایش «بحران آب» در دانشگاه مفید برگزار شد.

همایش «بحران آب» در دانشگاه مفید برگزار شد.

گزارش روابط عمومی دانشگاه مفید همایش «بحران آب»

روز یکشنبه دوم آبان ۱۳۹۵ به همت کانون دانشجویی دایره در دانشگاه مفید برگزار شد.
در این همایش ابعاد اقتصادی، حقوقی، فقهی و تاریخی این موضوع توسط دکتر سید ضیاءالدین خرمشاهی دکترای اقتصاد و حقوق، حجت الاسلام والمسلمین سید مهدی طباطبایی مدیر موسسه بحرالعلوم، سرکار خانم کتایون ریاحی هنرمند و مدیر موسسه خیریه کمک، سرکار خانم میترا حجار هنرپیشه و فعال محیط زیستی و سرکار خانم کتایون جهانگیری کارگردان و مستندساز مورد بررسی قرار گرفت.

در ابتدای این مراسم مستند مادرکشی نیز بر روی پرده رفت.

دکتر خرمشاهی با شعری از مرحوم پروین اعتصامی و با اشاره به نام همایش گفتند: آنچه بیشتر شکل بحرانی دارد بحث مدیریت آب است چرا که کشور ایران بر روی کمربند کم بارشی قرار دارد و در طول تاریخ هم اینچنین بوده اما هیچگاه به اینصورت بحرانی نبوده لذا بحران مدیریت آب منطقی تر به نظر میرسد. در ابتدا که استفاده از آب های سطحی رایج بود و پس از افزایش جمعیت، آب های زیرزمینی و قنوات به میان آمد اما برداشت از این منابع هیچ تناسبی با میزان برگشت پذیری این منابع نداشت.

ایشان افزودند: حکمرانی بد آب باعث این بحران شده و ما اگر قرار است که از این وضعیت رهایی یابیم باید از این حکمرانی بد آب رها شویم. برای حکمرانی خوب هشت ویژگی وجود دارد که اولین آن مشارکت است. دکتر خرمشاهی در ادامه افزودند : باید یک مشارکت مفید بین دستگاه های حکمران و مردم باشد.

دومین رکن حاکمیت قانون است یعنی استفاده از چهارچوب های قانونی وعادلانه. سومین ویژگی شفافیت است در حکمرانی خوب همه اقشار جامعه باید در نتیجه امور قرار گیرند. ویژگی بعدی پاسخگویی است یعنی مسئولین در برابر آحاد مردم و گروه های اجتماعی پاسخگو باشند.

پنجمین ویژگی عدالت است که در حکمرانی خوب همه افراد باید احساس کنند در مسائل کشور سهیم و مهم هستند. ویژگی بعدی کارایی و اثربخشی است یعنی خروجی حکمرانی خوب باید قابل لمس برای همه باشد. مسئولیت پذیری و اجماع محوری از دیگر ویژگی های یک حکمرانی خوب است یعنی امور به دور از فضاهای تک روی صورت گیرد.

دکتر خرمشاهی با اشاره به پخش فیلم مادرکشی نسبت به بررسی حقوقی ابعاد بحران آب ادامه دادند که از ویژگی های حکمرانی خوب در این فیلم چیزی ندیدیم چرا که نقش مشاوران و کارشناسان محیط زیست در پروژه ای مثل سد گتوند حذف شدند. اکثر مشاوران اعتقاد داشتند که نباید این سد احداث شود اما شد حال آن ها که بر ساختن سد اهتمام داشتند کجا هستند که پاسخگوی کار خود باشند کاری که نسل آینده نیز از آن اثر می گیرد .

دکتر خرمشاهی با اشاره به اینکه سیر قانونگذاری از سال ۱۲۸۵ آغاز شد افزودند: حقوق آب در ایران متکی به مسائل شرعی و عرفی بود و اتفاقا مفید نیز بود. ازسال ۱۳۰۷ که قانون مدنی وضع شد برای آب مالکیت قائل شدند یعنی چیزی که مالکیت داشته باشد. آب به عنوان ملک خصوصی تلقی شد و بر این اساس یک سری ویژگی ها در قانون مدنی در نظر گرفته شد از آن موقع تا ۱۳۳۴ مسائل عرفی و قانونی حاکم شد و فقه در قالب قانون مدنی همراهی کرد و قانون و عرف حاکمیت داشت.

بعد از ۱۳۳۴ بحث استفاده از آب های زیرزمینی مطرح شد. ۱۰ سال قبل از پیروزی انقلاب یک قانون بسیار مدرن و خوب در ایران وضع شد و تمام آب های جاری، قنات و آب های زیر سطحی ملی اعلام شدند. این قانون یکی از شاهکارهای قانون نویسی در آب بود چرا که تکلیف آب را مشخص کرد و آن را ملی اعلام کرد و برای بهره برداری از آب حق و حدی مشخص شد، اینکه هر کسی حق ندارد هرگونه که می خواهد از آب بهره برداری کند این قانون تا سال ۵۷ ادامه داشت و تقریبا نیازهای جامعه را برطرف می کرد.

از سال ۵۷ ما با یک شیوه ی جدید قانون نویسی روبه رو شدیم کسانی که در قبل از ۵۷ حق بهره بردای نامحدود از آب را نداشتند یک باره تصورکردند که فضا به گونه ای است که می توانند هر کاری بکنند و یک باره استفاده از آب های زیرزمینی بشدت افزایش یافت. در سال ۶۱ قانونی در مجلس تصویب شد که به آن قانون نحوه ی توزیع عادلانه ی آب نامیده شد که به نظر من تیر خلاص به آب در این قانون زده شد.

دکتر خرمشاهی با بیان این نکته که هنوز حق آب رعایت نشده و حقوق آب مورد بحث نیست افزودند عدم مدیریت درست آب می تواند باعث درگیری های قومی شود چرا که مراقبت از آب فقط یک بحث شرعی و عرفی نیست. دکتر خرمشاهی با اشاره به مقاله ای که خود نوشته بودند ادامه دادند که ما به قیمت خودکفا شدن در ذرت بسیاری از تالاب ها را از دست دادیم. به قیمت خودکفایی در تولید سیب دریاچه ی ارومیه را از دست دادیم. در حالیکه می توانستیم با واردات این میوه¬ها از کشورهای پر آب این منابع طبیعی را داشته باشیم . متاسفانه حقوق آب به رسمیت شناخته نشده است .

سرکارخانم ریاحی با اشاره به فیلم مادرکشی که پیش از شروع مراسم پخش گردید عنوان کردند که از تماشای این فیلم بسیار متاثر شده و امیدوارند با برگزاری این گونه همایش ها گامی مثبت در راستای حل بحران آب صورت گیرد. ایشان با ارائه آمار اظهار داشتند: چه لزومی دارد که ما محصولاتی را پرورش دهیم که اصلا برای اقلیم ما نیست.

خانم ریاحی با انتقاد نسبت به کاشت برخی اقلام و میوه های فرنگی از قبیل ذرت آمریکا، کیوی و … اضافه کردند گیاهانی که سبزینه¬ی کمتری دارند آب کمتری مصرف می کنند پس نیاز است که شهرداری ها و سایر ارگان های مسئول نسبت به بازسازی و بومی سازی محصولات کشاورزی اقدام کنند چنانچه اجداد ما این فن را می-دانستند. سرکار خانم ریاحی در خصوص کشاورزی سنتی و مدرن ایران گفتند: ما مدرنیته را در جایی وارد کردیم که با توجه به اقلیم آن منطقه، کشاورزی به صورت دیم صورت می گرفت که این حاصل یک فرهنگ و تفکر اشتباه بود که مدرن شدن می تواند کشاورزی را بهبود بخشد.

خانم ریاحی دلیل اینکه همچنان عمق بحران آب در ایران درک نشده را سهولت در دسترس آب می داند. درجامعه ی ما در بسیاری از موارد فناوری های نوین وارد کشور ما شده است ولی روی فرهنگ آن فن آوری فرهنگ سازی صورت نگرفته است. خانم ریاحی گفتند که هرکدام از ما روزه داری اوج گرسنگی و تشنگی مان است در حالیکه من در سفرم به آفریقا متوجه شدم که هیچکدام از ما گرسنگی و تشنگی واقعی را تجربه نکرده ایم.

آن جا افرادی هستند که یک هفته در گرمای آفریقا با پای پیاده راه می روند تا آبی گل آلود بیابند و از تشنگی نمیرند. من خوشحالم که شما این گرسنگی و تشنگی را تجربه نکرده اید اما هشدار می دهم که این وضعیت پشت در سرزمین ماست. ایشان در خصوص همایش های متعددی که برگزار می گردد نیز گفتند که اکثر این همایش ها برآیند درخوری نداشته اما بنده امیدوارم که بتوانم حتی روی یک نفر اثربگذارم تا آن یک نفر روی اطرافیانش اثرگذار باشد .

ایشان با اشاره به اینکه مهریه ی حضرت زهرا سلام الله علیها به عنوان بزرگترین زن تاریخ آب است پرسیدند چرا ما باید این وجود مقدس را هدر بدهیم؟ چرا باید چنین ظلمی به مهریه ی حضرت زهرا روا داریم ؟

سرکار خانم ریاحی در پایان گفت: ما سرزمینی هستیم که از کوه دماوند آب به وجود ما میرسد.

در ادامه حجت الاسلام و المسلمین مهدی طباطبایی مدیر موسسه بحرالعلوم با اشاره به تقارن برگزاری این همایش با ایام سوگواری محرم الحرام افزودند: هیچ کس مانند سیدالشهدا و فرزندان شهیدش طعم تشنگی را نچشیده است. ایشان با بررسی موضوع آب در فقه اسلامی و قرآن کریم گفتند : در قرآن کریم نام آب ۶۳ بار تکرار شده و این مطلب، بنده را یاد ۶۳ سال زندگی پیامبر اکرم می اندازد.

خداوند متعال در قرآن تصریح کرده است که منابع آبی محدود است. خداوند آب را طهور می داند، در فقه اسلامی نیز جایگاه آب به عنوان بهترین پاک کننده که خودش نیز پاک است مطرح شده و هیچ جایگزینی ندارد. آب در حوزه ی حقوقی نیز اهمیت بسیاری دارد از جمله اینکه آب در تملک کیست؟ ایشان ضمن اینکه آب را جزو انفال دانستند گفتند که در زمان غیبت انفال متعلق به هیچ کس نیست جز امام معصوم با این قاعده بسیاری از مسائل واختلافات حقوقی سر آب حل خواهد شد.

در فقه شیعه مسئله شکرگذاری مطرح است و هدر دادن آب از مصادیق کفران نعمت است. علاوه بر این هدر دادن، نداشتن توجه نسبت به دیگران نیز مصداق کفران نعمت است و باید به این مسئله توجه کرد که اگر من اسراف نمی کنم آیا دیگران نیز اسراف نمی کنند ؟ ایشان با یادآوری اهمیت دریاچه ی نمک افزودند که درست است که دریاچه ی ارومیه بسیار اهمیت دارد اما از آن مهمتر دریاچه ی نمک است که چندین استان را در شرف بحران قرار داده است .

پس ازحجت الاسلام طباطبایی سرکار خانم میترا حجار با بیان داستانی کوتاه در خصوص سرنوشت مردم بین النهرین نتیجه گرفتتند که مردم بین النهرین با مصرف بی رویه ی آب در کشاورزی نسبت به تبخیر آب توجه نکرده و با تبخیر آب وعدم تبخیر نمک موجود در آب خاک های خود را شور و بدون استفاده کردند. ایشان با اشاره به جمعیت هفت میلیاردی زمین افزودند که امروزه بحران بی آبی دیگر یک احتمال نیست .

از نظر ایشان موضوعی که بسیار مغفول مانده آب مجازی است به طوری که اگر آب مصرف شده برای تولید محصولاتی که در صبحانه مصرف می شوند را در نظر بگیریم چیزی معادل هشت وان حمام آب برای یک صبحانه مصرف می¬شود در حالی که مقدار کمی از این آب نوشیده می شود. از نظر ایشان این نکته در طول تمدن بشر از دید اقتصاددانان دور مانده است .

ایشان با اشاره به مبحث مغفول مانده آب مجازی عنوان کردند که برای تولید هر محصولی از لوازم صبحانه گرفته تا صنایع غذایی آب مصرف می¬شود و در واقع مصرف بی رویه ی تولیداتی که به ظاهر ربطی به آب هم ندارند یا عدم استفاده ی بهینه از آن ها می تواند بر سرنوشت آب اثرگذار باشد .

سرکار خانم کتایون جهانگیری بحث خود را با یک سوال آغاز کردند: آیا در ابتدا اخطاری در خصوص بحران خشکسالی به ما داده شده بود یا خیر ؟

وقتی ما می گوییم خشکسالی شده و آب نیست اولین چیزی که در ذهن متبادر می شود آن است که آب نیست. در کشورهایی مثل کشورهای ایران اتفاقی که می افتد آن است که خاک رطوبت خود را از دست می دهد. وقتی رطوبت آب از بین می رود ما ارگانیزم هایی را که با رطوبت آب فعالیت می کنند را از دست می دهیم و این اصطکاک خاک را به وجود می آوریم. بسیاری از کشورها هستند که خاک خود را وارد می کنند. ما نه تنها خاک خود را صادر می کنیم بلکه آن می کشیم.

بدون خاک ما مواد غذایی نمی توانیم تولید کنیم و مواد غذایی گران می شود. دامپروری ما به دلیل از بین رفتن مراتع نیز دچار بحران می شود و این بحران به قیمت آن است که دامپروران ما تمام سرمایه ی خود را از دست می دهند. البته همین دامپروران وقتی با بحران مواجه می شوند آخرین سرمایه های خود را نیز صرف چاه زدن و سایر کارها می کنند اما در نهایت همین سرمایه را نیز از دست می دهند . امروزه ما تقریبا بحران های کوچک را در مناطق غربی خود احساس می کنیم. ما با خشکسالی جنگل های خود را نیز از دست می دهیم .

 

منبع : http://mofidu.ac.ir

، ،

پیغام شما